Met pensioen gaan

Als zelfstandige kunt u na een actieve loopbaan aanspraak maken op een pensioen. Hoe hoog uw uitkering zal zijn, hangt af van uw voorbije loopbaan. Vanaf 2009 bedraagt een volledige loopbaan 45 jaren voor mannen én voor vrouwen. Uw loopbaan eindigt in principe op 31 december van het jaar vóór de pensionering, maar soms kunnen ook de jaren na uw pensionering nog meetellen. Is uw loopbaan korter, dan is uw pensioen lager. Meer informatie over uw pensioenrechten, de wijze van berekening en enkele bedragen vindt u in het deel Pensioen.

Op de site www.kenuwpensioen.be kunt u zelf een raming maken van uw pensioen. Bent u 55 of ouder, dan kunt u bij de administratieve dienst van uw gemeente terecht voor een raming. In die raming wordt alleen het wettelijke pensioen opgenomen, niet de uitkeringen die u eventueel zal ontvangen via pensioensparen, een VAPZ of een groeps- of levensverzekering.

Als u uw beroepsactiviteit stopzet, hoeft u geen sociale bijdragen meer te betalen. U kunt ook beslissen aan het werk te blijven. Onder bepaalde voorwaarden kunt u uw pensioenuitkering behouden, ook al hebt u een inkomen als zelfstandige. Als u blijft werken, moet u sociale bijdragen blijven betalen. U leest er hieronder meer over.

Uw rustpensioen aanvragen

Vanaf 2009 is de normale wettelijke pensioenleeftijd 65 jaar, zowel voor mannen als voor vrouwen. Tot juli 1997 bedroeg de wettelijke pensioenleeftijd voor de vrouwen nog 60 jaar. Sindsdien werd de pensioenleeftijd geleidelijk verhoogd. 2009 is dus het jaar waarin mannen en vrouwen qua pensioen(leeftijd) gelijk komen te staan.

Als het pensioen ingaat vanaf 01.01.2009 is de wettelijke pensioenleeftijd dus identiek voor mannen én vrouwen.

Gaat u op de normale wettelijke pensioenleeftijd met pensioen, dan hoeft u geen aanvraag meer in te dienen. Uw pensioenrecht wordt, zodra u de pensioenleeftijd bereikt, automatisch onderzocht door het Rijksinstituut voor de Sociale Verzekeringen der Zelfstandigen (RSVZ). Vijftien maanden voor het bereiken van de pensioenleeftijd ontvangt u een brief om te melden dat u geen aanvraag hoeft te doen via het gemeentehuis. U moet dan wel uw hoofdverblijfplaats in België hebben.

Als u in het buitenland verblijft, moet u zelf uw pensioen aanvragen bij aangetekend schrijven aan:

RSVZ Centraal Bestuur
Jan Jacobsplein 6
1000 Brussel

Het Rijksinstituut voor de Sociale Verzekeringen der Zelfstandigen (RSVZ) verzamelt de bewijzen voor uw loopbaan als zelfstandige. Hebt u naast uw loopbaan als zelfstandige nog een andere loopbaan, dan zoekt de Rijksdienst voor Pensioenen (RVP) de bewijzen voor de jaren die u als werknemer werkte. Zo wordt uw gemengde loopbaan samengesteld.

Het is in uw belang om een zo volledig mogelijke loopbaan te bewijzen. Zelfstandigen moeten hun loopbaan bewijzen aan de hand van de stortingen aan de pensioenkas en later aan het Sociaal Verzekeringsfonds. De pensioendiensten van het RSVZ vragen deze informatie rechtstreeks op bij uw sociaal verzekeringsfonds. Dit loopt automatisch na de pensioenaanvraag. U moet hiervoor niets doen. De beslissing van het RSVZ gaat in op de eerste dag van de maand volgend op de maand waarin u de pensioenleeftijd hebt bereikt.

Sommige periodes waarin u geen beroepsactiviteit hebt uitgeoefend, kunnen toch meegerekend worden voor uw pensioen, bijvoorbeeld uw legerdienst, studieperiode, periodes van ziekte, … Neem voor meer informatie contact op met Acerta Sociaal Verzekeringsfonds.

Vroeger of later uw pensioen aanvragen

Als u vroeger of later dan de normale pensioenleeftijd met pensioen wilt gaan, moet u wel zelf een aanvraag indienen. Dit kan via het gemeentebestuur vanaf de twaalfde maand vóór de gekozen ingangsdatum. Vergeet zeker uw identiteitskaart niet.

U hoeft bij uw aanvraag geen bewijsstukken te voegen, maar u moet wel volgende gegevens vermelden:

• van en tot wanneer u een loontrekkende activiteit hebt uitgeoefend en bij welke werkgever(s)
• van en tot wanneer u een zelfstandige activiteit hebt uitgeoefend, bij welk sociaal verzekeringsfonds u aangesloten was en onder welk aansluitingsnummer

U kunt uw pensioen ook rechtstreeks aanvragen in één van de kantoren van het Rijksinstituut voor de Sociale Verzekeringen der Zelfstandigen (RSVZ). Sinds februari 2011 kan u uw pensioen ook elektronisch aanvragen via de website www.pensioenaanvraag.be.

Het pensioen kan ten vroegste ingaan vanaf de maand volgend op uw zestigste verjaardag. Deze minimumleeftijd geldt voor pensioenen die ingaan tot en met 2012. Vanaf 2013 wordt deze minimumleeftijd geleidelijk opgetrokken. U leest er hier alles over.

Als u uw pensioen niet tijdig aanvraagt, loopt u het risico om op de pensioendatum nog geen uitbetaling te ontvangen. Het bedrag wordt dan nadien wel als achterstal uitbetaald.

Een overlevingspensioen aanvragen

Als er op het ogenblik van het overlijden al een rustpensioen was toegekend, dan wordt het overlevingspensioen ambtshalve vastgesteld. Als dat nog niet het geval was, moet binnen 12 maanden na het overlijden een aanvraag worden ingediend via het gemeentebestuur. Het overlevingspensioen gaat dan in in op de eerste dag van de maand van het overlijden.

Gebeurt de aanvraag niet in de 12 maanden na het overlijden, dan kan het overlevingspensioen niet met terugwerkende kracht ingaan, maar ten vroegste op de eerste van de maand na de aanvraag.

Een echtscheidingspensioen aanvragen

Een echtgescheiden echtgeno(o)t(e) van een zelfstandige kan een echtscheidingspensioen bekomen vanaf de maand volgend op de maand dat hij of zij de pensioenleeftijd bereikt heeft.De aanvraag gebeurt ook via het gemeentebestuur en kan ten vroegste worden ingediend vanaf de twaalfde maand voorafgaand aan de pensioenleeftijd.

U ontvangt een pensioenuitkering maar wilt zelfstandige blijven

Dat kan, maar om uw pensioenuitkering te behouden, moeten uw inkomsten uit uw zelfstandige activiteit onder een bepaald bedrag liggen. Er zijn nog een aantal andere bepalende factoren. Belangrijk is bijvoorbeeld of u een rustpensioen of een overlevingspensioen hebt, of u met vervroegd pensioen bent, of u de pensioenleeftijd al dan niet hebt bereikt en of u kinderen ten laste hebt.

Wenst u als gepensioneerde nog een beperkte activiteit uit te oefenen, dan moet u hiervan aangifte doen bij de pensioendiensten van het RSVZ. Dit gebeurt aan de hand van een formulier (model 74) dat de pensioensdiensten u zullen toesturen. Zonder aangifte wordt uw pensioen gedurende een maand geschorst. Bent u echter minstens 65 jaar en (her)begint u met een toegelaten activiteit na de ingangsdatum van uw pensioen dan moet u geen model 74 meer invullen. De controle van uw activiteit gebeurt elektronisch.

Oefent u een activiteit uit als werknemer, dan moet u naast het formulier 74 ook een formulier 74B invullen. Hiermee brengt u uw werkgever op de hoogte van het feit dat u gepensioneerd bent. De werkgever moet de keerzijde van dit formulier (74C) invullen en doorsturen naar de pensioendienst. De werkgever die zich hier niet aan houdt, krijgt een geldboete.

Het toegelaten beroepsinkomen kunt u aflezen uit de onderstaande tabel. Let op: in het jaar waarin je de pensioenleeftijd bereikt, geldt een gemiddelde van beide grenzen (pro rata berekening).

Als u het toegelaten inkomen overschrijdt met minder dan 15% wordt uw pensioen voor dat jaar evenredig verminderd. Overschrijdt u het toegelaten inkomen met 15% of meer, dan wordt uw pensioenuitkering geschorst. 

Toegelaten activiteit voor de pensioenleeftijd
	Zelfstandige (netto belastbaar)	Werknemer (bruto)
Rustpensioen zonder kinderlast	5.937,26	7.421,57
Rustpensioen met kinderlast	8.905,89	11.132,37
Overlevingspensioen zonder kinderlast	13.824,00	17.280,00
Overlevingspensioen met kinderlast	17.280,00	21.600,00
Toegelaten activiteit vanaf de pensioenleeftijd
	Zelfstandige (netto belastbaar)	Werknemer (bruto)
Rustpensioen zonder kinderlast	17.149,19	21.436,50
Rustpensioen met kinderlast	20.859,98	26.075,00

Opgelet! Als u zelf geen pensioen ontvangt, maar uw echtgenote of echtgenoot ontvangt een gezinspensioen, dan moet u uw inkomsten als zelfstandige ook beperken. Anders vervalt het gezinspensioen en wordt het vervangen door een pensioen voor alleenstaanden.

Als u een gedeelte van uw beroepsinkomen op naam van uw meewerkende echtgenote zet, kunt u een hoger beroepsinkomen verwerven. Dit moet afgewogen worden tegen de bijdrage die de meewerkende echtgenote hierop verschuldigd is. Voor meer informatie hierover kunt u terecht bij Acerta Sociaal Verzekeringsfonds.

Bijdragen

Als actieve gepensioneerde blijft u sociale bijdragen betalen. Voor vervroegd gepensioneerden en voor actieve zelfstandigen die de pensioenleeftijd hebben bereikt en een pensioen genieten, zijn er slechts twee bijdragecategorieën. Welke categorie voor u van toepassing is, hangt af van de vraag of u de grenzen van de toegelaten activiteit voor gepensioneerden respecteert of niet. Blijven uw inkomsten onder de grens van de toegelaten activiteit of overschrijdt u de grens met minder dan 15%, dan blijft u pensioen genieten en wordt uw sociale bijdrage berekend aan een lager percentage. Worden de grenzen van de toegelaten activiteit met minstens 15% overschreden, dan verliest u uw pensioen en wordt de bijdrage berekend aan hetzelfde percentage als dat van een hoofdberoep.

Blijft u binnen de toegelaten grenzen, dan blijven uw bijdragen berekend op u werkelijk genoten inkomen van drie jaar voordien, maar dit inkomen wordt geplafonneerd. U betaalt immers maximum een bijdrage van 3,675 % van het bedrag dat u in het bijdragejaar met een pensioen mag cumuleren. Dit bedrag verschilt al naargelang het een rust- of overlevingspensioen betreft, en al naargelang er kinderen ten laste zijn. In de volgende tabel vindt u de definitieve maximumbijdragen die zelfstandigen die een rustpensioen ontvangen, vandaag betalen. 

Definitieve bijdragen voor zelfstandigen die een rustpensioen ontvangen
Vervroegd pensioen	Maximuminkomen	Maximumbijdrage
Rustpensioen zonder kinderlast	5.937,26	224,85
Rustpensioen met kinderlast	8.905, 89	337,27
Normale pensioenleeftijd	Maximuminkomen	Maximumbijdrage
Rustpensioen zonder kinderlast	17 149,19	649,45
Rustpensioen met kinderlast	20 859,98	789,99

U hoeft geen sociale bijdragen te betalen als een van volgende situaties voor u van toepassing is:

• Het referte-inkomen is lager dan 2.545,49 euro.
• U bent actieve gepensioneerde landbouwer of tuinbouwer en uw activiteit blijft beperkt tot een wettelijk bepaalde oppervlakte. U moet wel aangifte doen van deze activiteit aan de pensioendiensten, anders loopt u het risico een maand pensioen te verliezen. De bewerkte gronden mogen niet groter zijn dan:
  • 1 ha (landbouwgrond, maai- of grasweide)
  • 35 a (gewone boomgaard)
  • 15 a (groenten)
  • 15 a (tabak of hop)
  • 15 a (geneeskrachtige planten of intensieve boomgaard)
  • 12,5 a (boomkwekerij of rijbos)
  • 10 a (witloof)
  • 3 a (bloemen en sierplanten)
  • 200 m² serre(s)

Voor gemengde teelt zijn er bijkomende grenzen. Voor meer uitleg kunt u terecht bij de medewerkers van Acerta Sociaal Verzekeringsfonds.

• U oefent als actieve gepensioneerde een kosteloos mandaat uit. De kosteloosheid van het mandaat moet blijken uit de statuten of uit een verslag van de raad van bestuur. Dit geldt enkel voor een kosteloos mandaat in de strikte zin van het woord (dus het leiden van de vennootschap en stellen van rechtshandelingen namens de vennootschap). In dat geval bent u niet langer verzekeringsplichtig. Als u naast uw mandaat ook uitvoerende taken waarneemt in de vennootschap (dienstverlening aan klanten, administratief of boekhoudkundig werk, technische taken, enz.) blijft u wel aangesloten. U hebt dan een dubbele hoedanigheid, meestal mandataris en werkend vennoot.

In de volgende tabel vindt u de maximumbijdragen die zelfstandigen die een overlevingspensioen ontvangen, vandaag betalen.

Definitieve bijdragen voor zelfstandigen die een overlevingspensioen ontvangen
Overlevingspensioen	Maximuminkomen	Maximumbijdrage
Overlevingspensioen zonder kinderlast	13 824	783,51
Overlevingspensioen met kinderlast	17 280	979,39

In de bijdragen is zoals steeds de 3,05 % bij Acerta aangerekende administratiekost inbegrepen.

Als u al een pensioenuitkering krijgt en u wilt starten met een zelfstandige activiteit, betaalt u voorlopige bijdragen. Meer informatie over de bijdragen vindt u in het deel Sociale bijdragen.

U bereikt de pensioenleeftijd maar beslist nog geen pensioenuitkering op te nemen

U bent uiteraard niet verplicht om uw pensioen op te nemen. De sociale bijdrage in hoofdberoep is verschuldigd door zelfstandigen die wel de pensioenleeftijd hebben bereikt, maar hun pensioen niet opnemen. Door de betaling van deze bijdragen in hoofdberoep kunnen zij ontbrekende periodes in hun loopbaan aanvullen.

Als u overweegt na het bereiken van de pensioenleeftijd nog een zelfstandige activiteit uit te oefenen laat u zich vooraf best goed adviseren en neemt u best contact op met Acerta. U vindt de contactgegevens via de link Contact.

Stopzetting en voortgezette verzekering

Meer informatie over de stopzetting en een eventuele voortgezette verzekering, leest u in het deel Stopzetting.

Extra

1. Onvoorwaardelijk pensioen (Rente): Vanaf de normale pensioenleeftijd hebt u altijd recht op het zogenaamde onvoorwaardelijk pensioen (uw rente), ook al hebt u geen pensioen of al blijft u meer verdienen dan het toegelaten beroepsinkomen. U moet voor deze rente geen aanvraag doen, ze wordt automatisch uitbetaald. Als u al een pensioen ontvangt, is de rente hierin inbegrepen. Vanaf 2009 betaalt het sociaal verzekeringsfonds het onvoorwaardelijk pensioen (de ouderdomsrente) niet langer uit. Deze taak wordt overgenomen door de RVP (Rijksdienst voor Pensioenen).
2. Ziekteverzekering: De pensioendienst stuurt automatisch een attest door naar uw ziekenfonds. Op die manier blijft u verzekerd voor geneeskundige zorgen. Sinds 1 januari 2008 zijn alle gepensioneerden gratis verzekerd voor grote en kleine risico’s, ook gepensioneerden die in het verleden nooit een aanvullende verzekering voor kleine risico’s hebben afgesloten bij hun ziekenfonds. Gepensioneerde zelfstandigen genieten voortaan dus dezelfde bescherming als werknemers. Zo is de voorkeurregeling (RVV) voortaan ook van toepassing op de kleine risico’s. Om recht te hebben op deze verhoogde terugbetaling moet uw inkomen lager zijn dan 15.364,99 euro, verhoogd met 2.844,47 euro per persoon ten laste.
3. Kinderbijslagen: Als u nog kinderen ten laste hebt, dan hebt u recht op verhoogde kinderbijslag. Acerta brengt dit automatisch voor u in orde.
4. Inkomensgarantie voor ouderen (IGO): Vrouwen en mannen die de leeftijd van 65 jaar bereikt hebben, kunnen aanspraak maken op een IGO-uitkering van 7.779,12 euro als samenwonende of 11.668,68 euro als alleenstaande. Dit bedrag wordt verminderd met de bestaansmiddelen (beroepsinkomsten, uitkeringen, onroerende en roerende inkomsten…) van alle personen die op hetzelfde adres wonen (behalve onder meer de kinderen met recht op kinderbijslag). Het pensioen wordt slechts in rekening gebracht ten belope van 90%. Deze uitkering kunt u aanvragen via het gemeentehuis.
5. Bedrijfsoverlating: Pensionering gaat vaak gepaard met de overlating van het bedrijf aan een kind of aan een derde. Hier komt heel wat bij kijken: overlatingscontract, fiscaliteit, sociaal statuut, vestigingswetgeving, milieuwetgeving, btw, enz. Laat u goed adviseren en begeleiden. U kunt hiervoor terecht bij de gespecialiseerde diensten van Acerta.